Όταν ο (γνωστός στο… καθόλου ευρύ κοινό για τις αντικομφορμιστικές του διαθέσεις και για την απέχθεια προς τις στολές, τα κοφτά παραγγέλματα και την άκαμπτη στρατιωτική λογική -ή την έλλειψή της) Eric Frank Russel επιστρατεύει το χιούμορ, το αποτέλεσμα είναι καλό. Εννοώ, πολύ καλό.
Ο χαμηλόβαθμός αξιωματικός της Διαστημικής Υπηρεσίας Αναγνώρισης Τζόνσον, μετά από μια τρελή κούρσα με ένα ταχύτατο αναγνωριστικό σκάφος πίσω από τις γραμμές του εχθρού (εξωγήινου εχθρού, μην ξεχνιέστε), αιχμαλωτίζεται από τους (εξωγήινους, είπαμε) Χιαν και φυλακίζεται.
Αν έχετε παραμικρή επαφή με το έργο του Ράσελ, θα ψυλλιάζεστε ότι δεν ακολουθεί η κλασική ιστορία απόδρασης με μυώνες να φουσκώνουν, αστρόπλοια να τινάζονται στο υπερδιάστημα και εχθρούς να θερίζονται από λέιζερ. Και θα έχετε απόλυτο δίκιο. Γιατί ο μέσος ήρωας του Ράσελ χρησιμοποιεί περισσότερο το μυαλό του και λιγότερο τα μπράτσα του (ακόμα κι αν το μυαλό είναι ελαφρώς λάσκα, όπως στο εξαιρετικό διήγημα Diabologic).
Για να μη σας κουράζω, σε μια εκπληκτική, βαθιά φιλοσοφημένη και μέχρι δακρύων αστεία αλληγορία για τη δύναμη της ανθρώπινης εφευρετικότητας, την απύθμενη ιδιωτεία της γραφειοκρατίας και τη σχετικότητα της εξουσίας, ο Ράσελ παραδίδει ένα σεμινάριο γραφής πάνω στον ψυχολογικό πόλεμο, τις στρατηγικές των απατεώνων, το ψέμα, τη μπλόφα και (παρά το γεγονός ότι εφαρμόζεται σε εξωγήινους, είναι σαφέστατο ότι ο φακός του συγγραφέα είναι στραμμένος στον άνθρωπο) την εκμετάλλευση του φόβου για το άγνωστο.
Ο Τζόνσον, μόνος, έτη φωτός από κάθε βοήθεια, χωρίς προοπτικές διάσωσης μέσα στο προσδόκιμο ζωής του, πείθε τους φύλακές του ότι ανήκει σε μια φυλή οντοτήτων που θα τους κονιορτοποιήσει αν μάθει ότι ένας δικός τους είναι αιχμάλωτος των Χιαν (η ιδέα είναι απλή και ακούγεται απλοϊκή, αλλά η υλοποίηση είναι αριστοτεχνική -χώρια ο κίνδυνος να «πάθεις λάστιχο» από τα γέλια). Το αποτέλεσμα είναι οι πνιγμένοι στη γραφειοκρατία και τις αγκυλώσεις της απαγωγείς να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν τον αιχμάλωτο με ολοένα αυξανόμενη ανησυχία και επιφυλάξεις.
Η ζωηρή και γεμάτη κοφτερούς σαν ξυράφια διαλόγους αφήγηση καθώς και ατάκες που ενσαρκώνουν τη σπιρτάδα του Russell απογειώνουν το χαρακτήρα του Τζόνσον και τον βάζουν στο βάθρο με τους πιο σατανικά απολαυστικούς fictional chars. Η υλοποίηση της περσόνας του «απατεώνα» που είναι στρυμωγμένος στη γωνία και πρέπει να χρησιμοποιήσει το μοναδικό μέσο που έχει στην κατοχή του, δηλαδή την ικανότητα ελέγχου της αντίληψης των άλλων είναι μοναδική. Είναι ένας από τους πιο διασκεδαστικούς χαρακτήρες της κλασικής επιστημονικής φαντασίας, ένας αδιόρθωτος απατεώνας που γνωρίζει ότι η πιο ισχυρή δύναμη στο σύμπαν δεν είναι τα λέιζερ ή οι διαστημικοί στόλοι, αλλά η ικανότητα να ελέγχεις την αντίληψη των άλλων.
Η σταδιακή κατάρρευση της λογικής των Χιάν μπροστά στη δύναμη της παραπληροφόρησης, είναι απολαυστική και παράλληλα εξαιρετικά διδακτική. Ο αιχμάλωτος δεν έχει τη δυνατότητα να αντιπαρατεθεί με όρους ισχύος ή τεχνολογίας, αλλά επιτυγχάνει το στόχο του (ίσως… πολύ καλύτερα) με αφηγήσεις, με διαδόσεις που διαδίδονται και μετασχηματίζονται σε τέτοιο βαθμό ώστε στο τέλος εξωγήινοι τρομοκρατούνται τόσο πολύ που φοβούνται ακόμα και να τον ακουμπήσουν.
Ο τρόπος με τον οποίο οι καταστάσεις χτίζονται μεθοδικά μέχρι την τελική κορύφωση είναι ένα δείγμα της αφηγηματικής δεξιοτεχνίας του Russell (που, να θυμίσουμε εδώ, έχει τα χαρά να έχει δει μεταφρασμένα μερικά μόνο διηγήματά του στο Ελλαδιστάν). Η κωμική ένταση αυξάνεται σταδιακά, καθώς οι Χιάν, ανίκανοι να επεξεργαστούν την ιδέα ενός Γουίλι που κυκλοφορεί ελεύθερα ανάμεσά τους, βυθίζονται σε έναν παραλογισμό που μοιάζει ταυτόχρονα με σάτιρα και με υπαρξιακή κρίση.
Μπορεί το pattern της νίκης του αδύναμου χάρη στην ευφιΐα και την τακτική να είναι κλισέ, αλλά εδώ μιλάμε για Eric Frank Russell: Η πλοκή και οι τακτική που ακολουθείται δείχνει φρέσκια, τραγανή και σπαρταριστή, σα να ξεπήδησε μόλις από τις θεωρίες της Γενικής Σημασιολογίας του Korzybski (η γλώσσα διαμορφώνει τη σκέψη και την πραγματικότητα, η κοινωνία βασίζεται στην πλήρη αυτοδιάθεση, χωρίς επιβολή εξουσίας -> η γλώσσα μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που οι άνθρωποι σχετίζονται με την εξουσία) που διαποτίζουν μεγάλο μέρος της δουλειάς του E.F.R.). Αν σας άρεσε το Catch-22 ή/και o Douglas Adams, θα λατρέψετε το Next of Kin (και αρκετά ακόμη έργα του Έρικ).
Ένα διαμάντι, ένα αριστούργημα διαχρονικό και πάντα επίκαιρο, πάνω στο θρίαμβο της ευέλικτης σκέψης απέναντι στην άκαμπτη και αθηροσκληρωτική ηγεσία, με εξαιρετικές αιχμές για το πώς επιδρούν η χειραγώγηση της αλήθειας και η επίδραση του φόβου στην κοινωνία και την πολιτική σκηνή. Ένας… σαρκαστικός ύμνος για την υπεροχή του σαρκασμού απέναντι στον αυταρχισμό και την εναργή ηλιθιότητα των δομών. Και, φυσικά, δεν παύει να είναι μια εξαιρετική περιπέτεια! Άγνωστο γιατί έχει παραπέσει τη στιγμή που δοξάζονται άλλες μετριότητες της Ε.Φ. της εποχής του (ίσως επειδή έγιναν ταινίες…).