Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός

by Ηλίας Βενέζης

Στις 6 Ιουλίου 1941 ενθρονίζεται ως αρχιεπίσκοπος Αθηνών ο από Κορινθίας Δαμασκηνός (1890-1949) - λίγο πριν, τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς, είχαν μπει οι Γερμανοί στην Αθήνα. Η αρχιεπισκοπική θητεία του (1941-1949) συμπίπτει επομένως με τα δραματικότερα γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας μας: Κατοχή, Δεκεμβριανά, Εμφύλιος. Στον παρόντα τόμο θα παρακολουθήσουμε βήμα βήμα την πολιτεία του από τη στιγμή της ανάρρησής του στο θρόνο μέχρι τις 12 Οκτωβρίου 1944, ημέρα της απελευθέρωσης της χώρας. (. . .) Ο Ηλίας Βενέζης βιογραφεί τον Δαμασκηνό με τον τρόπο του ιστορικού -αξιοποιώντας άγνωστα μέχρι τότε τεκμήρια από το προσωπικό αρχείο του αρχιεπισκόπου - και με τη χάρη του λογοτέχνη.

344 pages, Paperback

Published July 1, 2008

About the author

Ο Ηλίας Βενέζης (English: Ilias Venezis) Γεννήθηκε στο Αϊβαλί της Μ. Ασίας στις 4 Μαρτίου 1904, σύμφωνα με αυτοβιογραφικό του σημείωμα, σύμφωνα όμως με άλλες πληροφορίες από επίσημα έγγραφα πρέπει να είχε γεννηθεί το 1898. Ο πατέρας του, Μιχαήλ Μέλλος, καταγόταν από την Κεφαλλονιά και η μητέρα του από τη Λέσβο. Βενέζης λεγόταν ο παππούς του Δημήτριος (από την πλευρά του πατέρα του).

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του τα έζησε στο Αϊβαλί, μέχρι τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1914, όταν και εγκαταστάθηκε με τη μητέρα και τα αδέρφια του στη Μυτιλήνη μέχρι το 1919. Το 1922 η οικογένειά του εγκατέλειψε οριστικά πλέον τη Μικρά Ασία, ο ίδιος όμως δεν πρόλαβε να επιβιβαστεί στο πλοίο: αιχμαλωτίστηκε και εστάλη στα εργατικά τάγματα για 14 μήνες. Οι εμπειρίες του από τα εργατικά τάγματα περιέχονται στο πρώτο μυθιστόρημά του, Το νούμερο 31328.

Το 1923 απελευθερώθηκε και επέστρεψε στη Μυτιλήνη. Εκεί υπήρχε αξιόλογη λογοτεχνική κίνηση με πρωτεργάτη τον Στράτη Μυριβήλη. Αυτός μάλιστα τον παρακίνησε να καταγράψει την αιχμαλωσία του και έλεγε χαρακτηριστικά ότι "του έμαθε πώς να κρατάει το μολύβι στο χέρι". Το Νούμερο 31328 δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες το 1924 στην εφημερίδα Καμπάνα της Μυτιλήνης, διευθυντής της οποίας ήταν ο Μυριβήλης.

Στη Μυτιλήνη εργαζόταν στην Τράπεζα της Ελλάδος και το 1932 πήρε μετάθεση και εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα. Διώχθηκε για τις πολιτικές του ιδέες από τον νόμο του "Ιδιωνύμου", από τη δικτατορία του Μεταξά και κατά τη διάρκεια της Κατοχής συνελήφθη με την κατηγορία ότι σε συγκέντρωση του προσωπικού της Τράπεζας είχε μιλήσει για ελευθερία. Φυλακίστηκε στο "Μπλοκ C" των φυλακών Αβέρωφ και η εκτέλεσή του απετράπη έπειτα από αντιδράσεις του πνευματικού κόσμου.

Μετά τον πόλεμο διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στην πνευματική ζωή της χώρας με επίσημες θέσεις όπως του Διευθύνοντος συμβούλου του Εθνικού Θεάτρου, Αντιπροέδρου του διοικητικού συμβουλίου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Το 1957 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Παράλληλα το έργο του γνώριζε πολύ μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα με συνεχείς επανεκδόσεις και στο εξωτερικό με πολλές μεταφράσεις.

Τα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του (1971-1973) υπέφερε από σοβαρό πρόβλημα υγείας. Πέθανε στις 3 Αυγούστου 1973 στην Αθήνα, από καρκίνο του λάρυγγα. Κηδεύτηκε και τάφηκ

Reviews

[Kyriakos Sorokkou]

χρόνος ανάγνωσης κριτικής: 43 δευτερόλεπτα

Ο 13ος Βενέζης που διαβάζω αλλά ο πρώτος που με παίδεψε.
Με τον Καζαντζάκη αυτό έγινε αρκετά νωρίτερα. 
Παίζει μεγάλο ρόλο το γεγονός ότι αυτό το βιβλίο δεν ήταν μια καθαρή βιογραφία
του Αρχιεπισκόπου γραμμένη από την πένα του Βενέζη, και που να εξιστορεί τη ζωή του
Εθνάρχη από την παιδική του ηλικία μέχρι την άνοδό του στο θρόνο.
Ξεκινά από ακριβώς εκεί στην άνοδό του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, αλλά είναι
περισσότερο σαν μελέτη πάνω στον Αρχιεπισκόπο Δαμασκηνό και την περίοδο της κατοχής. 
Πολλές επιστολές από και προς τον Αρχιεπίσκοπο, γραμμένες στην καθαρεύουσα
με πολλών η θεματική να επαναλαμβάνεται λόγω του ότι για το συγκεκριμένο πρόβλημα
ή θέμα υπήρχαν πολλοί αποδέκτες που έπρεπε να ενημερωθούν. 

Έτσι ουσιαστικά δεν διάβαζα κάτι αμιγώς από Βενέζη αλλά κυρίως την αλληλογραφία
του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού και τους αποδέκτες της.
Φυσικά έμαθα για άλλη μια πτυχή της νεότερης ιστορίας της Ελλάδας
για πράγματα που ήξερα πάνω κάτω (λοιμός στην Αθήνα)
και για πράγματα που αγνοούσα (βουλγαρική κατοχή της Θράκης και θηριωδίες).

Η περίοδος του Β’ΠΠ είναι η ιστορική περίοδος που μου αρέσει λιγότερο.
Και αν δεν ήμουν ολοκληρωτής του Βενέζη (completist) αυτό σίγουρα
δε θα ήταν ένα βιβλίο που θα διάβαζα.