Αυτοβιογραφία

by Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου

Η εμβληματική αυτοβιογραφία της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, την οποία η συγγραφέας δεν είδε ποτέ δημοσιευμένη, καθώς την έκδοσή της ανέλαβε χρόνια μετά τον θάνατό της ο γιος της, πλαισιωμένη από εισαγωγή και σχόλια της Κατερίνας Σχινά.

Η συγγραφή της Αυτοβιογραφίας φέρνει στο φως ένα αίτημα ελευθερίας, αυτονόμησης, αυτεξουσιότητας. Έκθεση, έρευνα του εαυτού, ανησυχία, γεννημένη από την οδύνη, "προσωπική μαρτυρία και διαμαρτυρία μιας έγκλειστης νέας γυναίκας με την προοδευτική μόρφωση της εποχής του Διαφωτισμού, που ψάχνει απεγνωσμένα κάποιον για να μιλήσει". Μια μαρτυρία για τον αγώνα που έδωσε η Ελισάβετ, πρώτα για ν' ανοίξει δρόμο προς τη γνώση και σταδιακά για να πραγματωθεί ως συγγραφέας. (Από την εισαγωγή της έκδοσης)

Genres: Biography

160 pages, Paperback

Published May 27, 2021

Reviews

[Kyriakos Sorokkou]

Ελληνική λογοτεχνία του 19ου αιώνα.

1) Έρωτος Αποτελέσματα: Ιστορίαι Ηθικοερωτικαί 1792
2) Ο Παπατρέχας 1811/20
3) Διονυσίου Σολωμού Η Γυναίκα της Ζάκυθος 1826/29
4) Ο Λέανδρος 1834
5) Ο Θέρσανδρος και άλλα αφηγήματα 1847
6) Θάνος Βλέκας 1855
7) Η Πάπισσα Ιωάννα 1866
8) Λουκής Λάρας 1879

9) Η αυτοβιογραφία μου, της Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου.

Όπως ξέρετε το φετινό μου πρότζεκτ ελληνικής λογοτεχνίας είναι από τον 19ο αιώνα.
Και φυσικά πολλά βιβλία ήταν είτε εξαντλημένα είτε δυσεύρετα είτε ακριβά.

Ήθελα να διαβάσω αυτή την αυτοβιογραφία της πρώτης Ελληνίδας πεζογράφου αλλά το βιβλίο που υπήρχε ήταν των εκδόσεων Ωκεανίδα και φυσικά εξαντλημένο.
Και δεν ήξερα αν μέσω metabook θα πλήρωνα τα μεταφορικά από την Ελλάδα - Κύπρο ως τον κούκο αηδόνι.

Μα να που μέσα Μαρτίου οι εκδόσεις Μεταίχμιο σαν από μηχανής θεός ανακοίνωσαν νέα έκδοση της αυτοβιογραφίας για τον προσεχή Μάη.

Και φυσικά φυλούσα καραούλι στην ιστοσελίδα της Πρωτοπορίας για το πότε θα μπει στο σύστημα το βιβλίο να το πάρω. Και το πήρα μέσα Ιουνίου ως μάννα εξ ουρανού.

Η κυρία Μαρτινέγου, γεννήθηκε το 1801 και πέθανε το 1832 16 ημέρες μετά τη γέννηση του γιου της.

Είναι η πρώτη γυναίκα συγγραφέας της Νεότερης Ελλάδας, αλλά δυστυχώς τα έργα της κάηκαν με το σπίτι της κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς μετά τον σεισμό του 1953.

Κατά ειρωνικό τρόπο, έχουμε απλώς αποσπάσματα του έργου της, κυρίως θεατρικά έργα και ποίηση τόσο στα ελληνικά όσο και στα ιταλικά.

Ο γιος της δημοσίευσε την αυτοβιογραφία της 50+ χρόνια μετά το θάνατό της, το 1881.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτό είναι και το μοναδικό υπάρχον έργο της.
Μια αυτοβιογραφία μέσα από την οποία βλέπουμε την περιθωριοποιημένη ζωή μιας τυπικής Ελληνίδας ακόμη και πλούσια να ήταν. 

Διότι όπως είχε πει και η μέγιστη Βιρτζίνια Γουλφ: «Αν μια γυναίκα πρόκειται να (συγ)γράψει πρέπει να έχει λεφτά και ένα δικό της δωμάτιο».
Η Ελισάβετ δεν είχε κανένα από αυτά, τουλάχιστον δικό της, και όμως κατάφερε να γράψει, ποίηση, θέατρο, διαλογικά κείμενα, και την Αυτοβιογραφία της που διάβασα στις αρχές του μήνα, το μόνο αυτούσιό της έργο.

Επειδή ήταν γυναίκα δεν της επιτρεπόταν να βγει από το σπίτι ασυνόδευτη.
Επειδή ήταν γυναίκα δεν της επιτρεπόταν να μάθει γράμματα.
Επειδή ήταν γυναίκα την πάντρεψαν με το ζόρι.
Έμεινε έγκυος σε ένα γάμο που δεν επιθυμούσε και πέθανε στη γέννα. 

Παρολ' αυτά, θα συνεχίσει να ζει όσο υπάρχουν βιβλία που θα μιλούν γι' αυτή. Την πρώτη Ελληνίδα πεζογράφο.
Και φυσικά η πρώτη από τις 2 μόλις γυναίκες του φετινού μου πρότζεκτ.

ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ
Χαρακτήρες: 6/10
Γραφή: 7/10
Αναγνωσιμότητα: 8/10 
Εμπειρία: 8/10
Ιστορία: 8/10
Σύνολο: 7,4 --> 3,7 stars ★★★★

[Ορφέας Μαραγκός · Rating 4 out of 5]

Το τραγικό στην περίπτωση της Ελισάβετ είναι, πως ενώ πρόκειται για την πρώτη γυναίκα πεζογράφο, ωστόσο δεν σώζεται κανένα έργο της πέραν της Αυτοβιογραφίας της. Βέβαια και αυτή δεν σώζεται από το πρωτότυπο αλλά από την λογοκριμένη έκδοση την οποία εξέδωσε ο γιος της (και ο ίδιος τη λογόκρινε) περίπου μισό αιώνα μετά το θάνατο της.

Το βιβλίο είναι ο αγώνας μιας νεαρής γυναίκας να ξεφύγει από το τυραννικό περιβάλλον στο οποίο ήταν καταδικασμένη να ζει. Η αγάπη της για τα βιβλία και την γνώση ήταν αυτό που της έδινε δύναμη για αν αντέχει τη φυλακή της. Η φυλακή της δεν είναι άλλη από το ίδιο της το σπίτι. Τα έθιμα εκείνης της εποχής (αρχές του 19ου αιώνα) ήθελαν τη γυναίκα σκλαβωμένη πρώτα στον πατέρα της και έπειτα στο σύζυγο της. Και όταν λέμε ότι ήταν φυλακισμένη το εννοούμε κυριολεκτικά, καθώς κυριολεκτικά της απαγορευόταν αν βγει από το σπίτι -σε κάποιος σημείο αναφέρει ότι είχε τέσσερα χρόνια να βγει από τους τοίχους του σπιτιού της.

Μέσα από αυτήν την σπάνιας αξίας αυτοβιογραφία έχουμε μαι από πρώτο χέρι εικόνα για τη θέση της γυναίκας στον ελλαδικό χρόνο των προηγούμενων αιώνων. Μια θέση που δεν έχει τίποτα να "ζηλέψει" από αυτή του δούλου με όλη την αρνητική χροιά του όρου.

Η ίδια η Ελισάβετ στοχάζεται πάνω σε αυτό το θέμα, και επηρεασμένη από το γαλλικό διαφωτισμό κάνει επίκληση στα δικαιώματα του ανθρώπου, καθώς κάνει το "λάθος" σε μια πατριαρχική κοινωνία να θεωρεί το άτομο της άνθρωπό. Η θέση της γυναίκας στην εποχή της την απασχολεί τόσο που στο άκουσμα της έναρξης των γεγονότων του 1821 δεν δείχνει ιδιαίτερο ενθουσιασμό καθώς πάλι αναρωτιέται τι σημαίνει αυτό για της γυναίκες.

Αυτό το βιβλίο πέρα από την ιστορική του αξία, χρειάζεται αν διαβαστεί για να μην ξεχνάμε σε ποίον σκατότοπο ζούμε καθώς επίσης και γιατί οι φεμινισμοί μας είναι πιο απαραίτητοι από ποτέ, καθώς η πατριαρχική ελληνική κοινωνία του 1800 μεταλλάχθηκε αλλά δεν πατάχθηκε.

Κρίμα που όλο το έργο της χάθηκε το 1953 στις τότε εκτεταμένες καταστροφές της Ζακύνθου, θα ήθελα πάρα πολύ να διαβάσω τα έργα μια αυτοδίδακτης γυναίκας σαν την Ελισάβετ, που παρ' όλη την καταπίεση που δέχθηκε καθ' όλη τη διάρκεια της ζωή, δεν έχασε ποτέ την ελευθερία της σκέψη της.

[MimbleWimble___ Elli Maria Moutsopoulou · Rating 5 out of 5]

Η Μαρτινέγκου υπήρξε ένα φως στο ζοφερό σκοτάδι της εποχής της, λίγο πριν την ελληνική επανάσταση, όπου ο σκοταδισμός κυριαρχούσε και κατέπνιγε ακόμη περισσότερο τις θηλυκές υπάρξεις. Ζούσε και ανέπνεε για τη γνώση, τα γράμματα υπήρξαν για εκείνη οξυγόνο που κανείς δεν κατάφερε να της στερήσει. Παρά τη λαμπρή της πορεία και ενώ εκτιμήθηκαν τα συγγράμματά της, τα δικά της παιδιά, ήδη από τους πνευματικούς εκείνων των καιρών, δεν κατάφερε να απελευθερωθεί από τα δεσμά της (και των).

Καθώς διάβαζα το γράμμα της προς την οικουμένη, αισθάνθηκα να συνομιλώ πολλές φορές μαζί της, άλλωστε μέτρησα τουλάχιστον πέντε προσφωνήσεις στον, πάντα γένους αρσενικού, αναγνώστη. Ελεύθερο πνεύμα, διεκδίκησε μέχρι τέλους την αυτονομία της, αν και συνέχισε να πορεύεται κλειδωμένη στα στερεότυπα της εποχής σχετικά με την τιμή μιας γυναίκας. Μέσα από το έργο της γνωρίσαμε τη θέση των γυναικών, τα βιώματα και τα πάθη τους, ενώ διεκδίκησε επάξια την ορατότητά της.

Η πρώτη Ελληνίδα πεζογράφος άφησε μια σπουδαία κληρονομιά, δίνοντας έμφαση στην αξία της παιδείας και της ελευθερίας, δείγμα των ιδεών του Διαφωτισμού, που η Ελλάδα ακόμη δεν είχε γνωρίσει. Κι όλα αυτά από μια γυναίκα, φανταστείτε για τι επίτευγμα μιλάμε, ή φανταστείτε τι θα μας είχε κληροδοτήσει επιπλέον, αν δεν φύγει τόσο νωρίς.

[Απόσπασμα της "Αυτοβιογραφίας" υπάρχει και στο βιβλίο Ν.Ελληνικών της Γ' Γυμνασίου.]

[Book2chance · Rating 3 out of 5]

Αν σας έλεγα ότι δεν γνώριζα ότι η πρώτη Ελληνίδα πεζογράφος ήταν η Ελισάβετ Μαρτινέγκου που έζησε κ δημιούργησε το έργο της τον 19ο αιώνα, θα ήτανε αλήθεια...
Η Μαρτινέγκου με πλούσιο συγγραφικό έργο, έγραψε θεατρικά έργα, έκανε μεταφράσεις της Οδύσσειας του Ομήρου και του Οδυσσέα δεσμώτη του Αισχύλου,έγραψε ποιητικές μελέτες, ποιήματα κ πολλά άλλα τα οποία όμως δυστυχώς δεν κατάφεραν να σωθούν λόγω της φωτιάς που είχε ξεσπάσει στην Ζάκυνθο .Το μόνο που κατάφερε να σωθεί και μάλιστα ένα μέρος του είναι ένα κομμάτι της αυτοβιογραφία της ,την οποία εξέδωσε ο γιος της Ελισαβέτιος το 1881.

Μέσα από την αυτοβιογραφία της αποκαλύπτεται η ιδιοσυγκρασία της, αντιλαμβανόμαστε ότι έχουμε απέναντι μας μία διαλυμένη γυναίκα που παίρνει υπόσταση μόνο όταν γράφει για αυτό και γράφει συνέχεια...
Μας δίνει εικόνες και μας μεταφέρει τη νοοτροπία της εποχής όπου οι γυναίκες φορούσαν εκείνη την περίοδο την Μπαούτα που πρόκειται για μία μα��ρη βελούδινη προσωπίδα κάτι αντίστοιχο με την μπούρκα που όλοι γνωρίζουμε τι είναι και τι συμβολίζει.Αργότερα ή προσωπίδα τους έγινε ένα πέπλο μαύρο μακρύ αλλά ο λόγος ύπαρξης του ήταν πάλι ο ίδιος ,η απόκρυψη των γυναικείων χαρακτηριστικών και όσα αυτά συμβολίζουν. Ένα κλασσικό οικογενειακό περιβάλλον της εποχής ,ένας πατέρας αυταρχικός, απόμακρος αδιάφορος, δύσκολος και μία μητέρα απλά υποταγμένη, αφοσιωμένη λες και είναι ένα ξέχωρο είδος σαν ένα κατοικίδιο που απλά δηλώνει την πίστη του χωρίς άλλο λόγο ύπαρξης.
Και μία κόρη που απλά είναι υποχρεωμένη να υπακούει στις εκάστοτε προσταγές του αρχηγού της οικογένειας...
Δυστυχώς η Ελισάβετ έζησε μέχρι την ηλικία των 31 κ είναι κρίμα γιατί είχε πολλά ακόμα να δώσει.

[Chryssoula Gounari · Rating 4 out of 5]

Πρόκειται για μία αυτοβιογραφία που, αν μη τι άλλο, αποδεικνύει το πόσο ευέλικτο μέσα στον χωροχρόνο είναι ένα κείμενο και πως η οικειότητα μιας αφήγησης αφυπνίζει την κρίση μας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την δημοκρατία. > https://bookworm-sue.blogspot.com/202...

[Elena Papadiotou · Rating 5 out of 5]

Πρόκειται στην ουσία για ημερολόγιο, ένας διάλογος με τον εαυτό της, με υποτιθέμενους αναγνώστες ή με φίλους που ευελπιστεί ότι θα την καταλάβουν και γι' αυτό σε πολλά σημεία ξεφεύγει η αφήγηση, παρασύρεται από το συναίσθημα και καταφέρνει να νιώσει ο αναγνώστης τη βαθιά κατάθλιψη που είχε πέσει, σχεδόν ένιωθα σε κάποια σημεία τόσο πνιγμένη όσο η ίδια. Η τραγικότητα αυτής της γυναίκας δεν ήταν μόνο ότι προσπάθησε να σπάσει τα δεσμά της και τελικά να ξαναγυρίσει σε αυτά από φόβο, αλλά κι ότι η διέξοδος που βρήκε στο τέλος ότι μπορεί ένας γάμος τελικά να της έδινε κάποιες ελευθερίες, την οδήγησε στο θάνατο. Αν μπορούσα και δέκα αστεράκια στην πρώτη γυναίκα συγγραφέα της νεοελληνικής πεζογραφίας!