Лем. Життя не з цієї землі

by Wojciech Orliński, Войчех Орлінський, Андрій Павлишин (Translator)

Лем. Життя не з цієї землі – це перша в Польщі біографія великого фантаста і футуролога. І перша з часу незалежності України біографія українською мовою народженого у Львові Станіслава Лема.

У книжці докладно йдеться про те, як Лем пережив Голокост у Львові; його стосунки з комуністичною ідеєю, мотиви виїзду до Польщі в 1945 році; чому Лем не став лікарем, хоча закінчив повний курс медичної академії; як відбувалося становлення молодого письменника у важкі роки сталінщини в Польщі; чому Анджей Вайда так і не екранізував «Соляріс»; історію славетного доносу Філіпа Діка до ФБР на Лема, буцім той агент КДБ; стосунки Лема з краківським єпископом Каролем Войтилою; багатолітню і всебічну творчість; приватне життя в люблячій родині; багато інших цікавих сюжетів, які представляють непересічну особистість на тлі епохи.

Лем. Життя не з цієї землі – це не лише біографія Станіслава Лема, це докладна, драматична й чесна розповідь про складну історію Центрально-Східної Європи, в якій одне з чільних місць посідає Львів першої половини ХХ століття.

Genres: Biography, Nonfiction, Poland, Audiobook, Polish Literature, History

496 pages, Hardcover

First published August 2, 2017

Reviews

[Данило Судин · Rating 5 out of 5]

Перша біографія Лема українською мовою. Загалом, для україномовних читачів та читачок доступні чи автобіографічний Високий замок, чи книга інтерв'ю з Станіславом Бересем, чи спогади Томаша Лема - сина Станіслава Лема - про свого батька (видані одним томом Лемові леми: Колотнечі з приводу всесвітнього тяжіння; Так казав Лем. Зі Станіславом Лемом розмовляє Станіслав Бересь).
Але все це більше мемуаристика, тобто біографія Лема, написана з одного джерела. І часто це дуже суб'єктивне джерело - сам Лем. Як показує Войчех Орлінський в своїй книзі, Лем часто в своїх інтерв'ю не говорив всієї правди, хоча й не брехав напряму. В цьому і криється перевага книги Лем. Життя не з цієї землі: в ній ми маємо змогу дізнатися більш-менш цілісну біографію Лема.

Особливо цікавими є перші два розділи - про дитинство Лема, яке проходило у Львові. Саме про цей період сам Лем старанно мовчав. І саме тут читачів та читачок чекатимуть найбільші відкриття. Лем походив з єврейської сім'ї, а тому окупація Львова 1941-44 рр. для нього була періодом, сповненим небезпек. Щоправда, тут автор слідує польському антиукраїнському наративу про часи окупації, а тому в багатьох нацистських злочинах проти євреїв стають винними... українці. Не всі, а лише допоміжна поліція чи батальйон "Нахтіґаль". Зокрема, автор згадує про так звані "Дні Петлюри" (погром, який нацисти намагалися звалити на "праведний гнів" українців, але, насправді, він був ними зрежисований і проведений). На щастя, перекладач книги Андрій Павлишин є ще й істориком, а тому на всі ці тези він дає фаховий і виважений коментар. Мовляв, це позиція польської правої історіографії, а загалом картина інша - і цитує західних дослідників.

Але поза тим в Орлінського виходить дуже цікава розповідь, де автор "реконструює", що ж приховував Лем в своїх біографічних інтерв'ю та "Високому замку". І це доволі гнітючі розділи, але саме вони дають змогу зрозуміти, яким буде життя Лема після 1945 р.: чому він стане батьком лише 1968 р., чому його твори такі песимістичні? Зокрема, мене вразило, що в "Поверненні з зірок" чи "Едемі" є прямо подані розповіді з досвіду Лема: як він переживав окупацію та Голокост. Особливо це мене вразило у випадку "Едема": опис того, як земні науковці, які втрапили в аварію - і їх корабель впав на невідому планету, випадково натрапляють на масове поховання аборигенів, як вони їхні тіла ексгумують, а потім знову хоронять... Я цілком згоден з Орлінським, що це опис липня 1941 р.

Далі текст стає менш трагічним, бо автор зосереджується на творчій біографії Лема. Розділи про період 1945-62 р. - це пошук відповіді на питання: як Лем став видатним польським письменником? Насправді, в на початку 1950-х рр. Лем не претендував на такий статус. Та й ніщо на це не вказувало. Він писав в різних жанрах, його фантастичні твори були вторинними. І тим не менше, тоді він потрапив в середовище, яке дозволило йому розвинути свої таланти. Саме на цьому наголошує Орлінський: Лем потрапив на науковий семінар, який був незалежним від польських комунстів, і там Лем отримав навички наукових досліджень, а також познайомився з основними новинками західної науки. Адже мета семінару була проста: опрацьовувати і обговорювати нові ідеї Заходу. Лем мав "примітивне" завдання - реферувати англомовні книги. Так він прочитав "Кібернетику" Норберта Вінера - і понеслося його зацікавлення "роботехнікою".

Наступними є розділи про "золотий період" в творчості Лема - від кінця 1950-х рр. до 1970-х рр. Тут Орлінський коротко - але без спойлерів! - переказує основні ідеї творів Лема того періоду (очікувано), пояснює умови, в яких вони поставали (дуже цікаво), а також суспільний та побутовий контекст життя Лема (надзвичайно важливо!).

Наступною частиною є період "еміграції" (пишу в лапках, бо Лем офіційно ніколи не подавав це як еміграцію, хоча de facto так її і сприймав). Після оголошення воєнного стану в ПНР в грудні 1981 р. Лем нарешті вирішує покинути Польщу. (Вперше така думка у нього виникла 1968 р. - після початку антисемітської кампанії в ПНР, але тоді він вирішив залишитися, бо якраз народився син Томаш). Цей період в Орлінського дещо змазаний. Зокрема, Томаш Лем краще пояснює, як жилося Лему в еміграції. А от Орлінський далі йде по схемі: що ж писав в цей час Лем? Загалом, цікаво, але цього разу випадає контекст: Орлінський майже нічого не говорить про друзів Лема, про суспільні умови, в яких поставали його тексти. До речі, саме тут залишається без відповіді питання: як друзі Лема сприйняли його доволі аполітичну позицію кінця 1970-х рр.? Вони розсварилися? Вони далі товаришували? В книзі друзі Лема, фактично, зникають.

І остання частина - про Лема після 1989 р. Але тут ми нічого вже не дізнаємося. Так, Лем веде свої колонки в польських журналах. Але Орлінський на цьому не зосереджується. Невже нічого цікавого він вже не каже?

Загалом, Орлінський значною мірою слідує чужим текстам - то біографічному дослідженню Шоа та зірки, то дисертації про те, як Лем став видатним письменником в 1950-х рр., то біографії від Томаша Лема. Там, де такого провідного тексту немає, Орлінський трохи "блукає". Точніше, він втрачає елемент розслідування. І ще одна не дуже приємна річ: зміщення фокусу. Найкраще це видно з друзів Лема. Після 1975 р. вони в тексті майже не з'являються. Чому? Не знаю. Проте для періоду 1945-1975 рр. вони в центрі уваги.
Так само повсякдення - центральне для розділів про 1921-45 рр., воно ще присутнє в 1950-х рр., але повністю зникає далі. Й історії творів. Не всі отримують свій контекст. Наприклад, "Високий замок" чи "Непереможний". Або, навіщо Лем писав 26-ту подорож Ійона Тихого, якщо вона антиамериканська (і дуже прорадянська)? (До речі, Лем забороняв її перевидавати в пізніших виданнях "Зоряних щоденників". Але - і це цікаво! - вона виходила в радянських виданнях, навіть після заборони Лема. Зокрема, я її читав навіть у виданні 1992 р.). І чому "Кіберіада" - найкращий твір Лема?

З іншого боку, Орлінський розповідає багато цікавих речей про написані Лемом твори. Дозволяє краще зрозуміти, як поставали ті чи інші твори, як їх слід читати. Наприклад, я зрозумів, що "Маска" - це похмура версія "Казок роботів". Іншими словами, це історія, дія якої відбувається у тому ж всесвіті, що і "Казки роботів" чи "Кіберіада". Що ж, знаючи час та контекст її постання все стає зрозумілим. Адже це твір про реакцію в ПНР: як комуністи відновили репресії проти митців після відносної лібералізації кінця 1950-х рр. та 1960-х рр. І цей контекст важливий для розуміння більшості творів Лема.

Тому - якщо цікавитися біографією Лема - текст Орлінського вартий уваги. Але його обов'язково потрібно доповнювати іншими, бо - попри всі його переваги - Орлінський все ж пропонує дещо однобокий погляд на Лема.

П.С. А ще я не згоден з його інтерпретацією Лема. Наприклад, в "Соляріс" він вважає, що це роман про любов. Хм... Сам Лем казав інакше, та й найбільше врізаються в пам'ять розділи про Океан та його творіння. Але я тепер знаю, звідки таку інтерпретацію бере Орлінський - з Тарковського! Що ж... Має право, але я з ним не згоден :)

[Jakub · Rating 4 out of 5]

"Lem. Życie nie z tej ziemi" nie jest biografią idealną, ale jednocześnie stanowi książkę niemal idealną dla lemofili. Wojciech Orliński wykonał kawał dobrej roboty, zwłaszcza w zakresie młodzieńczych lat Lema, ale jednocześnie nie do końca potrafił się wyzbyć swych inklinacji. W kilku miejscach to czytelnikowi powinna zostać pozostawiona pełna swoboda interpretacji, ale są to drobne rysy bez znacznego wpływu na odbiór całości.

[Krzysztof · Rating 5 out of 5]

Wspaniała książka. Lekka i dowcipna, gdzie trzeba, ale i rzucająca światło (za Agnieszką Gajewską) na mroki i głębię, w tym na skrzętnie przez pisarza tuszowaną przeszłość Holokaustową: rozdział "Wśród umarłych" jest pod każdym względem wstrząsający. W całej książce dominuje jednak zaraźliwy entuzjazm Orlińskiego, który od razu ujawnia się jako wielbiciel pisarza, przypominając też, że biografia to zawsze zadanie karkołomne i w pewnym sensie niemożliwe. A jednak portret Lema jest wielowymiarowy, intrygujący, nieredukowalny do paru poręcznych przymiotników; Orlińskiemu udaje się też całkiem sprawnie zarysować grono wybitnych przyjaciół (Mrożek, Błoński, Szczepański), odmalowywać w tle przemiany polityczne i literackie trendy. Wszystko to bogato ilustrowane wyimkami z rewelacyjnej korespondencji, której język zachwyca bez względu na to, czy Lem zastanawia się "unde malum", czy rozpisuje się o częściach do "Warbura". Mnóstwo anegdot, od tych słynnych (kłótnia z Tarkowskim o "Solaris", czy też złożony przez Dicka donos do FBI) po, jak sądzę, mniej znane (przygody z czeskim tłumaczem, sagi motoryzacyjne). Nie mogę wypowiadać się w imieniu lemologów, ale pamiętającym książki Lema sprzed lat (czyli takim jak ja) biografia Orlińskiego przypomni nie tylko fabuły, ale młodzieńcze olśnienia i zachwyty; dla nieznających jeszcze spuścizny Lema będzie to chyba świetna zachęta. Bardzo to wszystko udane i szczerze życzę Orlińskiemu jakiejś nagrody.

[Світлана Тараторіна · Rating 4 out of 5]

Для мене ця книга стала дуже медитативним читанням. Взялася за неї від початку повномасштабного вторгення, і читала майже рік. Дозовано, тішачись кожним рядком. Для мене (попри страшні роки окупації нацистами під час другої світової) це біографія шалено щасливої людини: успішний автор, заможний, щасливий у шлюбі, пошанований. Попри це Лем майже завжди скаржився на життя:) і водночас був сповнений гумору:) ось така шалена суміш. Ця книга не тільки про Лема, а й про час, у який йому довелося жити. Дуже непростий час. Хороші Біографіі це завжди про час та історію регіону. Лем так і не повернувся в місто своєї юності - у Львів. Але це привід для всіх нас не думати про Львів - як місце дорослішання цього генія. В книзі Орлінського мені особисто забракло ставлення Лема до українців та України (звісно, в часовій ретроспективі. Тільки дурень все життя не має сумнівів), забракло історії шлюбу і кохання. Бася Лем - ви моя героїня. Було забагато русофільства. Але впевнена, після 2022-го автор би саме це виклав по-іншому. Загалом дуже хороша книга, раджу.

[yacoob · Rating 4 out of 5]

Zbyt wiele o Lemie nie wiedziałem na dzień dobry, więc książka mi się zdecydowanie spodobała. Mniej za to spodobało mi się to, że Lem wyglądał na trolla i choleryka.

[Wojciech Szot · Rating 4 out of 5]

Uważajcie, ta książka naprawdę wciąga. Nie jest to jednak grawitacja a jakby dwa pola magnetyczne, pomiędzy którymi czytelnik może sobie radośnie dryfować. Pierwszym, o sile dominującej, jest planeta Lema, na której obok powieści, niezwykłej wyobraźni i wielkiej mądrości znajdują się też przedmioty, lekkie dziwaczności i niezwykła biografia. Drugie pole to autor tego dzieła, Wojciech Orliński, który obecny jest w nim od pierwszej do ostatniej strony jakby nadmiernie, a jednak to ma sens (choć długo do tej myśli musiałem się przekonywać).

Zacznijmy od samej biografii - miłośnicy i miłośniczki twórczości Lema pewnie ją znają i ta książka może nawet lekko rozczarować, bo Orliński bardzo świadomie ogranicza liczbę źródeł za którymi podąża (inaczej by tego nigdy nie skończył zapewne) i przyciąga naszą uwagę w kilka miejsc, z których i tak trudno się wyplątać. Najwięcej uwagi poświęca Orliński lwowskiemu dzieciństwu Lema, a więc Holocaustowi. O swoich żydowskich korzeniach Lem mówić nie lubił i jedynie - jak wykazują Orliński i Agnieszka Gajewska - czytając specyficznym, holocaustowym kluczem dzieła twórcy Pirxa, można odszyfrować autobiograficzne wstawki. To niezwykle ważne i cenne, że Orliński poświęca naprawdę sporo uwagi temu tematowi, fantastycznie zresztą pokazując w dalszej części biografii Lema jak wiele decyzji w jego życiu miało swoje źródła w wojennej traumie. Drugim obszarem, w którym biografia ta wydaje się być najciekawsza to “narodziny wielkiego pisarza”, a więc czasy pierwszych powieści, z których niekoniecznie wszystkie dzisiaj można polecić. O ile “Szpital Przemienienia” to książka, którą darzę sporym szacunkiem, tak jej kontynuacje (“Wśród umarłych” i “Powrót”) są jednak trudne do zniesienia. Za chwilę powstaną jednak “Powrót z gwiazd”, “Księga robotów”, “Pamiętnik znaleziony w wannie” i “Solaris”. Teraz mały przerywnik - co to były za czasy, że w jednym roku (1961) Lem opublikował trzy świetne powieści i do tego dorzucił zbiór opowiadań? Dzisiaj rynek by oszalał. Nie tylko ze szczęścia. Tutaj Orliński bardzo szczegółowo prowadzi osoby czytające przez lemowskie meandry życia. Nie można tego niestety powiedzieć o jego ostatnich latach, im bliżej ostatniej powieści tym Orlińskiemu pióro przyspiesza i jednak pozostaje rozczarowanie, zwłaszcza że można było więcej. Orliński stosuje dość mocne kryteria autocenzuralne i chyba one nie pozwoliły mu wejść z trochę twardszą podeszwą w ten okres życia Lema.

“Lem. Życie nie z tej ziemi” to nie jest praca naukowa, to eseistyczne omówienie wątków biograficznych. Muszę to zdanie umieścić w recenzji, bo jak ktoś się spodziewa, że Orliński napisał głęboką literaturoznawczą książkę, w której odnosi się do teorii literackich czy komentatorów Lema, to się trochę rozczaruje. To nie ta bajka. W tej bajce dowiecie się za to o samochodach Lema, jego domach i jego potrzebach. Trochę o tym jakim był ojcem (kiepskim), mężem (niejednoznacznym), autorem (nie takim aż trudnym). Po lekturze łatwiej mi sobie go wyobrazić i zrozumieć, co jest chyba wielkim osiągnięciem biografa. I nawet niezliczone tyrady o kolejnych wozach Lema chciało mi się czytać, choć dla mnie samochody to science-fiction z naciskiem na fiction.

Jak już było miło, to teraz trochę narzekania. Orliński zaczyna “Życie nie z tej ziemi” od dość naiwnego prologu, w którym jego bohater wstaje rano i przymierza się do pracy. I po trzech stronach nagle wyskakuje On, Autor!

“Czas już, żeby opowiadający powyższą historię wszechwiedzący narrator dokonał autodemaskacji”. No tak mi Orliński przed ryjem wyskoczył, że myślałem iż książkę zamknę i nigdy do niej nie wrócę. Na szczęście przewidział, że niekoniecznie wszyscy chcą żeby im zaglądał przez ramię podczas lektury i pisze dalej:

“Częstym zjawiskiem wśród biografów jest utrzymywanie całej narracji w podobnej konwencji. Autor pisze z pozycji wszechwiedzącego narratora. (...) Nie zrobię tego. Jedyna historia, jaką mogę państwu opowiedzieć w sposób uczciwy, jest moja historia: współczesnego dziennikarza, który próbuje zrekonstruować życie Stanisława Lema na podstawie dostępnych materiałów.”

Uff… odetchnąłem z ulgą, bo niestety Orlińskiego nie trawię od kiedy umiem czytać ze zrozumieniem tekst dłuższy niż “Ala ma kota. Kot ma wpierdol” z przystanku w Kuźnicach Świdnickich, obok którego przechodziło się idąc do ukochanej babci. Tym tropem idąc (choć nie do babci) postanowiłem się przyjrzeć gdzie szanowny Orliński zaznaczył swoją obecność. Otóż w całej książce znajdziecie komentarze odautorskie, dopowiedzenia, anegdotki (naprawdę!) i żarciki. Nie ma tego za wiele, ale jak już jest… Zatem teraz przegląd “the best of Orliński”:

“Nie zdziwiłbym się w każdym razie, gdyby Święty Piotr przywitał Lema nie słowami czeskiego recepcjonisty: “Ach, to pan napisał “Eden”?, tylko powiedział: “Ach, to pan całkowicie bezinteresownie uratował w latach sześćdziesiątych pewnego człowieka? Zapraszamy, oto klucz”.

Nie jestem przekonany czy w świecie pośmiertnym Lema występuje Święty Piotr pobrzękujący kluczami, no i nie jest dla mnie zrozumiałe czemu ten brodaty starzec przekazuje klucz Lemowi? Czy wie, że krakowski majsterkowicz i tak będzie chciał samemu przyjrzeć się mechanizmowi słynnych drzwi, czy jednak ustępuje miejsca mądrzejszemu od siebie?

“Ubliżał mu [Lem ubliżał Ludwikowi Starskiemu - WSZ] słowami, których przyzwoitemu biografowi cytować nie przystoi, tym bardziej że znając tylko jedną wersję wydarzeń, nawet nie wiem, w jakim stopniu to pomstowanie było uzasadnione”.

Orliński, bądź nieprzyzwoitym satyrem, błagam Cię!

“Ponadto każdy pisarz chciałby mieć chociaż jeden taki moment, w którym czytelnicy wyrywaliby sobie z rąk zaczytane na śmierć egzemplarze tygodnika czy choćby kwartalnika z jego opowiadaniem czy esejem.”

Autokomentarze odautorskie zawsze mile widziane?

“To fascynujące, że najważniejsze daty polskiej historii XX wieku - 1939, 1945, 1956, 1968, 1981 - są także najważniejszymi datami jego biografii”.

Jak już trzeba pojechać banałem, to WO potrafi.

“Lem ma dwadzieścia pięć lat i odczuwa typową dla tego wieku rozterkę. Kim zostać? Lekarzem? Pisarzem? Spawaczem? W tym pięknym wieku młodemu człowiekowi zdaje się, że wszystko zależy od niego, podczas gdy już zaczynają działać życiowe procesy, które nim kierują w stronę jego przeznaczenia”

Jak tam u was było w wieku 25 lat? Procesy pchały w kierunku przeznaczenia?

I przeboje tego latach w kurortach literackich:

"Jeśli spojrzeć na ten apokryf [książka Cezarego Kouski, "De impossibilitate vitae" z "Doskonałej próżni" Lema] jako na utwór fabularny, a nie jako na przewrotny quasi-esej (...) wyjdzie nam coś w gruncie rzeczy przypominającego komedie romantyczne Richarda Curtisa. Na przekór przeważającym okolicznościom Bill Nighy i Emma Thompson jednak w finale wymienią pocałunki.

Pomyłka. Jak dowiedli nasi czytelnicy i czytelniczki WO pomylił parę romansującą w filmie “Love Actually”.

(...) Ryzykując, że wyjdzie mi teraz teza słodka niczym Ryan Gosling wyrzeźbiony z marcepanu (...)"

I można by się długo z tego śmiać, ale zadałem sobie jedno ważne pytanie - z kim sąsiaduje Gosling w indeksie do książki? Otóż z nikim, Goslinga indeks nie uwzględnił. Emmy Thompson również.

Są takie książki, o których się mówi od nazwiska autora niż osoby, której jest poświęcona. Nie, i nie mam tu na myśli “Biologii” Campbella. Jest to Lem Orlińskiego, przefiltrowany przez Orlińskiego pasje, radości i rozczarowania. Lem po orlińskiemu pesymistyczny i Lem po orlińskiemu przeczytany. Na to można trochę nosem pokręcić, ale dalej mamy do czynienia ze świetnie wykonaną pracą i “tą biografią”. Lektura prawie obowiązkowa.

[Jeszcze Jedna Strona · Rating 4 out of 5]

Bardziej 3,5. Pozostaje lekki niedosyt, choć czyta się bardzo dobrze.

[Daniel Martínez · Rating 5 out of 5]

Una investigación muy rigurosa sobre la vida del escritor. Muestra que la ficción de Lem es más profunda de lo que muchos consideran.

[Aleksandra Szranko · Rating 1 out of 5]

Ja nawet nie jestem fanką Lema! Może pilota Pirxa przeczytałam. Ale już Solaris na pewno nie (choć miałam ładne wydanie). To tyle jeśli chodzi o sztandarowe dzieła Lema. Gatunek nigdy nie był i nie jest moją bajką. Ale z jakichś urywków, mignięć Lem wydawał mi się fajnym kolesiem. Niestety, czy tak rzeczywiście było (zaryzykuję w ciemno, że owszem) z tej biografii (aka zlepku cytatów) się tego nie dowiem. W taki sposób to ja napisałam magisterkę. A nie mam 20 lat doświadczenia w redakcji "GW" i lubię WO, więc żeby nie stracić do niego szacunku, porzucę tę lekturę po czterech rozdziałach. Może jeszcze kiedyś do niej wrócę (choć raczej nie) (chętnie wtedy, kiedy ktoś – jak np. Grzebałkowska czy Wasielewski – mając materiał, napisze ją od nowa, po bożemu tym razem).

[Lidia Radzio · Rating 5 out of 5]

Orliński nie kryje, że od wielu lat jest fanem Lema, ale książka nie ma nic wspólnego z pochwalnym pamfletem. Biograf przekopał się przez dzienniki autora i jego znajomych, listy, brudnopisy, zwiedził tropem Lema kilka miast w całej Europie i misternie zrekonstruował prawdopodobne wersje wydarzeń, które futurolog chciał w swoim życiorysie przemilczeć. Na tegoroczny urlop uszykowałam już w Kindlu "całego Lema" i jestem przekonana, że biografia pomoże mi lepiej zrozumieć książki, których jeszcze nie czytałam i na nowo zreinterpretować te, po które zamierzam sięgnąć po raz drugi.

[Rafal Jasinski · Rating 4 out of 5]

Znakomita, napisana ze swadą i budząca uznanie ogromem włożonej weń pracy i skrupulatnością researchu, biografia najwybitniejszego polskiego twórcy literatury science-fiction. Gawędziarski styl Orlińskiego, oraz jego osobisty stosunek do pisarza i jego dzieł, sprawiają że publikacja ta wykracza daleko poza ramy spisanej w suchy sposób faktografii "o życiu i czasach" Stanisława Lema.

Autor biografii wykorzystał rozmowy z rodziną, przyjaciółmi i znajomymi Lema, przewertował ogromną stertę korespondencji, oraz wsparł się dotychczasowymi (w tym kilkoma własnymi) publikacjami opisującymi życie i sylwetkę pisarza. W książce tej wchodzi często w polemikę z dotychczas znanymi opiniami i "faktami", oraz analizuje twórczość Lema pod kątem jego przeżyć z okresu wojny i życia w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

Niestety, nie czytałem dotychczas powstałych książek około biograficznych związanych z Stanisławem Lemem, ale śmiem postawić tezę - choćby z uwagi na fakt, iż autor miał możliwość weryfikacji opisanych przez ich autorów wątków z życia Lema - że książka Orlińskiego jest pozycją, która na chwilę obecną stanowi najbardziej rzetelne, kompletne i skondensowane kompendium wiedzy o życiu i twórczości autora "Solaris". A do tego czyta się to wyśmienicie! Gorąco polecam!

[Marcin Zaremba · Rating 4 out of 5]

Chciałbym wszystkim moim krytykom powiedzieć, że tak - wreszcie skończyłem!:) Wiem że długo to trwało, a książka jest warta skończenia na 1-2 posiedzeniach. Ja jednak lubie takie rzeczy celebrować:)

Biografię Lema czyta się łatwo. Książka jest przyjazna w odbiorze, pełna przeplatania faktych wydarzeń i opinii autora. Te opinie jednak wypływają od kogoś, kto na zrozumieniu twórczości Lema spędził wiele lat, napędzany młodzienczą i dorosłą fascynacją.

Autor dobrze balansuje między próbą obiektywnej oceny życia Lema ale bez... oceniania. Z drugiej strony kronikuje ważne wydarzenia dodając szczegóły o problemach z brakiem części do samochodu biografowanego.

Szczególnie dla mnie ciekawa była część pierwsza- opis Lwowa i życia w nim przed wojną.

Polecam!

[Aušra Strazdaitė-Ziberkienė · Rating 5 out of 5]

Būtent taip įsivaizduoju tobulai parašytą biografiją.
Su detaliu istorinio ir politinio konteksto išmanymu ir pristatymu.
Su citatomis iš laiškų ir dienoraščių.
Su gyvenimo ir istorijos įvykių sąsajomis su jo knygomis.
Ne fantazavo Lemas, oi ne fantazavo....

[Dobiasz · Rating 5 out of 5]

Weszło na jeden raz.

[Paweł Dembowski · Rating 5 out of 5]

Świetna biografia, z której nawet najbardziej zaawansowany lemolog dowie się czegoś nowego!

[Agnieszka · Rating 5 out of 5]

Pięć gwiazdek, ponieważ po lekturze książki Wojciecha Orlińskiego pałam żądzą natychmiastowego poszerzenia kręgu przeczytanych lektur autorstwa najwspanialszego z polskich pisarzy sf.

[Fabulantes · Rating 2 out of 5]

Reseña: https://www.fabulantes.com/2022/02/le...
"El libro resultará fascinante para los lectores que se emocionen al descubrir que el 27 de enero de 1962, Lem se levantó con frío y desayunó pan con membrillo (ejemplo inventado). O que el Mercedes amarillo pálido que quería comprarse tenía 130 caballos, costaba 19.144 marcos, y consumía 40 litros cada 100 kilómetros (ejemplo real). Pero, para los demás, por mucha admiración que sientan por el talentoso escritor, probablemente resulte tedioso".

[Juan Fuentes · Rating 4 out of 5]

Biografía sui generis del gran escritor de ciencia ficción Stanislaw Lem. Casi se podría decir que es una investigación acerca de su figura.

https://liblit.com/wojciech-orlinski-...

[Barbara · Rating 4 out of 5]

http://podkoldra-deana.blogspot.com/2...

[micusiowo · Rating 3 out of 5]

Interesujące.

Duży minus za bibliografię napisaną prozą a nie "porządnie" i poszczególne pozycje trzeba wydłubywać spomiędzy uwag autora o najciekawszych jego zdaniem pozycjach.. :(

[Alexey · Rating 5 out of 5]

Хорошая книга про формирование мировоззрения Лема.
Если вы хотите знать, вскидывал ли великий польский писатель руку вверх и пел ли при этом "Хорста Весселя", вам сюда.

[Miriel68 · Rating 4 out of 5]

Bardzo dobrze napisana, wciągająca biografia, napisana przez autora ewidentnie Lemem zafascynowanego, ale nie padającego przed nim na kolana. Fascynująca jest zwłaszcza pierwsza część, opowiadająca o dzieciństwie, młodości i pierwszych krokach literackich pisarza. W okresie późniejszym zabrakło mi kilku wątków, których byłam ciekawa (np. przyjaźń Lema z Kandlem), a ostatnie dwa dziesięciolecia życia pisarza potraktowane zostały dość pobieżnie. W sumie jednak - świetna lektura.

[Marta Mokhnatska · Rating 5 out of 5]

Ця книжка була подарунком — до неї я не мала окресленого наміру повертатися до Лема найближчим часом, оскільки зараз часто виникає бажання (хоч я не завжди йому слідую) читати щось актуальніше щодо українського сьогодення.
Як же я помилялась в цій думці!

Войчех Орлінський проробив величезну роботу у висвітленні львівського періоду Лема (1921-1945): періоду трьох позмінних окупацій, Голокосту, бомбардувань, розгромів та вбивств. Що може бути ближчим до українського сьогодення? Тому я щаслива, що ця книжка знайшла мене саме зараз і витворила для мене вимір Лемового Львова, в який він більше ніколи не повернувся. Крім того, це книжка, яка максимально наблизила мене до розуміння хронології подій Другої світової війни у Львові. Тепер я знаю, що йдучи з роботи, я проходжу крізь ворота Львівського ґетто, знаю, що ледь не в центрі є залишки стін розкішного пасажу, який був знищений німецькими авіабомбами, і який досі можна впізнати між руїнами, знаю, що пагорби Погулянки були прихистком для одного єврея, знаю, що один будинок приховує найкращу цукерню у чиємусь житті.

Щоправда, не можу приховати, що українського читача може (справедливо!) обурювати зображення українців у цьому дослідженні. Адже саме дослідницький підхід жодним чином не притаманний нехарактерно голослівним вкидам Орлінського про українців. Автор всюди в тексті послуговується тими чи іншими джерелами, його мова по-журналістськи об'єктивна. Але не в частинах, які стосуються українців воєнного Львова. Чітко зчитується обурення перекладача цими закидами — у примітках Павлишин спростовує тези Орлінського, подаючи факти з історії. Для мене ці примітки були дуже важливими. Але є в них і якась метатекстуальна іронія, адже в цій роботі згадано текст Норберта Вінера «Людське використання людських істот», який спаплюжила радянська пропаганда, додавши вступ, де говориться, де автор має рацію, а де помиляється.

Але краще про хороше. «Життя не з цієї землі» є доволі деталізованим підручником з романів Лема. Я склала для себе цілу інструкцію, що і в якій послідовності я повинна читати далі. Також я знала, що «Едем» є Лемовим переосмисленням Львівського досвіду, але не могла його розшифрувати під час читання. Нарешті я зрозуміла тонкі Лемові паралелі.

І знову хочу повернутися до поганого :) Що мені точно не сподобалося, то це те, скільки автор взяв на себе, підтримуючи інтерпретацію «Соляріса» Тарковським (не дивилась (і вже й не буду), але з тексту книжки вона більше, ніж проглядувана). На мою думку, Лем цілком справедливо «закидав помідорами» Тарковського, бо ЯК можна відкинути концепцію недолугого бога і сказати, що цей роман про кохання? Для мене уривок діалогу Снаута і Кельвіна про недолуголого бога надважливий і є суттю всього роману.

В післямові (дуже важливій!) Аренєв говорить, що Орлінський вибрав тактику заповнювання прогалин лемології тим, що раніше не було відомо про Лема, і таким чином виходять дивні акценти на автомобілістиці та інших банальних речах, які випускають з виду Лема-філософа та Лема-публіциста. АЛЕ хочу сказати на противагу цій тезі, що Лем Орлінського — це найживіший Лем, якого я зустрічала! Лем-хлопчик, який так ніколи й не подорослішав. У всьом! У своїй любові до механізмів, солодощів, витівок й у своїй невгамовній допитливості. У своїй жаскій пам'яті про місто, яке колись покинув.

[Anna Wysocka · Rating 4 out of 5]

Wybitna biografia - odkrywcza i wywołująca ciekawość - aż chce się więcej - Lema, ale Orlińskiego też. Mam tylko jedno zastrzeżenie do biografa jeżeli chodzi o odkrywanie przed czytelnikami doświadczeń Lema. Chodzi o jego "spotkanie z narkotykami", nigdy przez Lema nie opisane. Biograf jednak stwierdził, że skoro opisał je przyjaciel Lema, to można uznać z dużą dozą prawdopodobieństwa, że Lem "po zastrzyku" odczuwał to samo. W tej biografii dużo jest uzasadnionych domniemań i przypuszczeń, lecz w tym przypadku - raczej nie.

[Marcin · Rating 5 out of 5]

Wojciech Orliński w tej książce opisuje życie Stanisława Lema. Autor bazuje nie tylko na relacjach Lema, ale również konfrontuje je z jego rodziną oraz materiałami źródłowymi. Życie Stanisława Lema jest niemiłosiernie nudne, co poniekąd przekłada się na samą książke. Zero romansów, brak kontrowersji, jedynie miłość Lema do słodyczy nadaje trochę kolorytu całej opowieści.

Książka jest pozycją obowiązkową dla fanów Lema, pozostałym czytelnikom nie jest ona polecana.

[Marcin Tomaszewski · Rating 4 out of 5]

Czyta się to to naprawdę dobrze. O ile ktoś nie oczekuje wartkiej narracji. Z drugiej strony to biografia, więc raczej nie ma sensu nastawiać się na zwroty akcji z finałem sprowadzającym się do odkrycia, że na końcu zabił jamnik pana domu. Plusem jest fakt, że Orliński bazuje na wielu źródłach, do których dotychczas nie mieliśmy wglądu. Maluje przed nami obraz genialnego pisarza, który przy okazji był po prostu zwykłym człowiekiem.

[Tomasz Stachewicz · Rating 5 out of 5]

Biografia świetnie zriserczowana, pełna odnośników do źródeł, próbująca wypełnić białe plamy w znanej historii życia Lema (jak przeżył drugą wojnę światową we Lwowie), żywo napisana i pokazująca relację między treścią dzieł a wydarzeniami życiowymi największego polskiego pisarza fantastyki naukowej.

[AgaW · Rating 3 out of 5]

Dowiedziałam się wielu ciekawych rzeczy i jednocześnie zostałam zainspirowana do kolejnych książek Lema. Liczyłam jednak na przedstawienie go trochę z innej strony, bardziej pozwalającej go zrozumieć, spoza suchych cytowań. Paradoksalnie najsłabiej odebrałam fragmenty o jego rodzinie i wogole codziennym życiu.

[Mikołaj · Rating 5 out of 5]

Fascynująca biografia niesamowitego pisarza i filozofa, jednego z najwybitniejszych umysłów jakie objawiły się na naszej planecie... Nawet jeśli ludzkość jest "trawą wszechświata" to Stanisław Lem był źdźbłem wyjątkowym - dla lemologa pozycja obowiązkowa :).

[Dawid Zaraziński · Rating 4 out of 5]

Nikt chyba lepiej o Lemie nie mógłby napisać niż WO - książka ma pazur dziennikarstwa śledczego, a rzetelnie opiera się na dokumentach, jednocześnie jednak jest pełna szacunku i miłości fana. Koniecznie dla kontekstu powieści Lema - inaczej je się wtedy odczytuje.